Istòria e memòria
-
Era bandèra d’Aran: origens e evolucion d’un simbèu
✴︎
Era bandèra d’Aran ei un des principaus simbèus institucionaus d’Aran e represente era sua identitat istorica. Eth sòn dessenh actuau ei eth resultat d’un long procès d’evolucion, mercat pera influéncia dera istòria d’Occitània, dera eraldica (disciplina qu’estúdie, descriu e interprète es escuts de armes) e des pròpries institucions araneses. Er element mès caracteristic dera bandèra…
-
Era Hèsta d’Aran: istòria d’un país e des sues institucions
✴︎
Eth 17 de junh, Aran celebre era sua hèsta nacionau. Ua jornada mercada pes actes institucionaus, era processon enquia Mijaran, es tradicionaus pendons des terçons formen part dera memòria collectiva deth país. Enes darrèri ans era celebracion s’a dubèrt tanben a naui espacis culturaus e participatius, damb activitats coma er hestau TerSon, “Eth son dera…
-
Era dubertura des comunicacions en Aran a trauès dera Bonaigua e eth tunèl de Vielha
✴︎
Pendent sègles, víuer en Aran significaue convíuer damb er isolament. Era particulara ubicacion geografica dera Val en vessant nòrd des Pirenèus, e entornejada per montanhes de dificil accès, hège qu’era connexion damb era rèsta de Catalunya e d’España siguesse especiuaments complèxa, sustot pendent er iuèrn, quan era nhèu podie deishar era Val incomunicada pendent setmanes…
-
Es origines deth sistèma electorau en Aran
✴︎
Pendent sègles, Aran desvolopèc un sistèma pròpri e singular entara eleccion des sòns representants que refermèc era prigondor dera sua tradicion d’autogovèrn: era insaculacion. Aguest metòde, emplegat enquia ben entrat eth sègle XIX, consistie en introdusir es nòms des candidats en bosses o urnes barrades e sagerades, d’on se n’extrègen ar azard es cargues publics.…
-
Istòria deth Conselh Generau d’Aran: memòria d’autogovèrn e singularitat
✴︎
Eth Conselh Generau d’Aran ei era institucion de govèrn pròpria dera Val d’Aran, un organ qu’encarne sègles de tradicion, identitat e autonomia en nòste territòri. A despièch de qu’aué en dia lo coneishem coma ua institucion modèrna, es sues arraïtz se remonten a ua longa istòria d’autogovèrn qu’a trauessat epòques de reconeishement, supression e restitucion…
-
Era fegura qu’assolic era literatura aranesa: Mn. Josèp Condò Sambeat
✴︎
I a nòms que non apartien unicaments as libres, se non ara memòria collectiva d’un pòble. Fegures que, mès enlà deth sòn temps, ajuden a explicar qui èm e d’a on viem. Mn. Josèp Condò Sambeat (1867–1919) ei ua d’eres. Considerat eth gran poèta d’Aran, era sua òbra non sonque merquèc ua hita literària, se…
-
Eth Galin Reiau: un tribut que reconeishec er autogovèrn d’Aran
✴︎
Ath long dera sua istòria, era Val d’Aran a sabut preservar ua identitat politica e sociau pròpria laguens contèxtes cambiants. Un des simbèus mès clars d’aguesta singularitat ei eth Galin Reiau, un tribut que pendent sègles representèc fòrça mès qu’ua obligacion fiscau: siguec era basa d’un pacte d’emparament, autonomia e reconeishença institucionau. Era origina deth…
-
Eth Tractat de Lies e Patzeries: patz, comèrç e cooperacion enes Pirenèus
✴︎
Eth Tractat de Lies e Patzeries, signat eth 22 d’abriu de 1513 en Plan d’Arrem, (un plan de nauta montanha situat ena vertent francesa apròp deth pòrt de Portilhon, e qu’auie dejà ua longa foncion coma lòc neutre, a on se trapauen es representants des vals des dus costats des Pirenèus entà apariar e tractar…
-
Er armari des sies claus: memòria institucionau dera Val d’Aran
✴︎
Entre es fòrça simbèus dera istòria aranesa, pògui son tan significatius coma er Armari des Sies Claus, protector des documents mès valuosi der autogovèrn d’Aran. Des deth sègle XIII, era Val d’Aran a compdat damb institucions pròpries que li autrejauen autonomia ena gestion des sòns ahèrs e ena defensa des sòns privilègis politics. Aguesta autonomia…
-
Eth Camin Reiau: memòria viua dera Val d’Aran
✴︎
Eth Camin Reiau ei fòrça mès qu’un simple camin. Ei era columna vertebrau dera istòria aranesa, un hiu de tèrra caushigada que connècte pòbles e persones. Non ei sonque ua travèrsa, se non un testimòni dera istòria dera Val d’Aran. Non se coneish ua data exacta que mèrque “eth bastiment deth Camin Reiau” ena sua forma modèrna,…
