Notícies
-
TerSon arribe ara sua tresau edicion coma aparador dera creacion culturau aranesa
Eth hestau TerSon, eth son dera tèrra, a celebrat aguest mes de junh era sua tresau edicion, en tot consolidar-se coma ua des iniciatiues culturaus mès destacades deth calendari aranés. Eth hestau, que neishec damb era volontat de balhar visibilitat ara lengua, ara musica e ara creacion vinculada ath territòri, a anat incorporant naues activitats…
-
Refortilham era capacitat diagnostica der Espitau Val d’Aran
Garantir uns servicis sanitaris de qualitat en un territòri de montanha coma Aran requerís, fòrça viatges, anar mès enlà dera atencion dirècta as pacients. Dispausar d’infrastructures modèrnes e d’equipaments capables de balhar responsa rapida as besonhs diagnostics ei ua pèça clau entath bon foncionament deth conjunt deth sistèma sanitari. En aguest contèxte, er Espitau Val…
Es nòstes recomanacions
Er article
-
Transformar eth present, premanir eth futur: municipalisme actiu
Governar un municipi ei, deuant de tot, un exercici de proximitat. Signifique escotar, enténer e actuar damb responsabilitat sus aquerò que influís directaments ena vida vidanta des nòsti vesins e vesies. Pendent aguest mandat auem assumit aguest compromís damb determinacion, en tot impulsar ua accion de govèrn centrada en mielhorar es servicis publics, modernizar es…
-
Vielha, caplòc d’Aran e motor de futur
I a lòcs que, pera sua istòria, pera sua posicion e per çò que representen, son cridadi a exercir un papèr especiau en sòn territòri. Vielha e Mijaran ei un d’eri. Non sonque pera sua condicion de caplòc d’Aran, se non pr’amor que d’aciu estant s’articule ua part fòrça importanta dera vida dera Val. En…
-
Governar d’ençà dera proximitat: era valor dera politica municipau
I a decisions que non neishen dera ambicion, senon deth compromís. En mèn cas, dar eth pas cap ara politica locau non siguec tant ua eleccion professionau coma ua consequéncia naturau de víuer, sénter e estimar ath mèn pòble. Créisher en un entorn coma Es Bòrdes, petit en nombre mès enorme en identitat, te hè…
-
Non ara guèrra, òc ara patz e ara proteccion sociau
Espanha a vengut eth prumèr país en díder non ara guèrra d’Estats Units e Israèu en contra d’Iran, pr’amor qu’aguest atac ei injust, illegau e unilaterau. Contraven er orde internacionau basat en règles e quinsevolh mandat dera ONU. Ua guèrra que, coma tota guèrra, provòque patiment ena region e nefastes conseqüéncies economiques entath món. Pr’amor…
-
Bòsqui gestionadi, territòri protegit: ua apòsta estrategica entara transicion energetica ena Val d’Aran
Era gestion forestau constitusís un des èishi estrategics fonamentaus entath present e eth futur dera Val d’Aran. D’ençà deth govèrn d’UA ena maxima institucion aranesa, eth Conselh Generau d’Aran a assumit, de forma clara e decidida, eth besonh d’auançar de cap a un modèl de gestion activa, sostenibla e responsabla des bòsqui, que permete protegir er auviatge naturau, previer…
-
Es persones en centre
Eth sistèma sanitari e sociau ei ua des expressions mès visibles deth nòste autogovèrn. Un modèu creat entà garantir qu’era ciutadania aranesa auesse accès a uns servicis de qualitat, adaptadi ara realitat de montanha e basadi en ua vision fòrça clara: plaçar es persones en centre. Ua vision que tostemps a guidat era accion d’Unitat…
-
Era atencion as persones, ua prioritat
En 2025 es rèptes qu’afronte era Val d’Aran son similars as de d’auti territòris: er increment de poblacion, er envelhiment dera societat, era manca d’abitage, era migracion, era solitutd non desirada, …. Ei per aquerò qu’apostam per ua atencion integrada, sociau e sanitària, entà garantir plaçar as persones en centre des politiques, de manèra mès…
-
Víuer en un territòri de montanha: ua oportunitat de futur
Pendent fòrça temps s’a considerat que demorar en un pòble ère sinonim de manca de poblacion, de recorsi, d’oportunitats…en tot avalora’c coma quauquarren pejoratiu. Aguest a estat eth relat dominant. Es territòris de montanha non son endrets endarreridi ne ua carga que cau suportar. Son arrics e plei de possibilitats. Aquiu s’i consèrven es paisatges,…
-
OVIHUEC.DAT ENTÀ AUANÇAR
Eth principau objectiu deth projècte Ovihuec ei eth de bastir un bracahuec naturau ath torn deth pòble de Vilamòs, en tot adaptar es prètzhèts que desvolopauen es nòsti pairsénhers sus eth trabalh dera tèrra, des prats e des uarts, as auanci mecanics des nòsti tempsi. Ara ben, sense deishar de costat aqueth esperit de comunautat…
-
Temps d’esperança
Lèu harà dus ans que se celebrèren es eleccions generaus de 2023. Es resultats plan bons qu’artenhèc eth PSC an permetut hèr a arribar era nòsta sensibilitat politica, representada per Unitat d’Aran, ar ensem d’España. Ath delà, s’arturèc era regression qu’auesse representat un govèrn en mans deth PP e VOX —un risc encara vigent. Entad…
Votzes d’Aran
-
José Tarrau Caseny
Aué vos volem parlar d’un militant istoric d’Unitat d’Aran, José Tarrau Caseny. Tarrau neishec en pòble de Bagergue hè 82 ans, un lòc que marcarie entà tostemp eth sòn caractèr, era sua manèra d’enténer era vida e eth sòn compromís damb era comunitat. Era sua vida laborau se desvolupèc en mon dera pagesia, en tot…
-
José Paba Jordana
Jose Paba Jordana, hustèr de profesion e militant istoric d’Unitat d’Aran. Mejançant eth Decret 68/1999, de 23 de març dera Generalitat de Catalunya, Unha se consitusie oficiauments coma Entitat Municipau Descentralizada, e enes eleccions de mai deth 2003, José Paba se presente ad aguestes coma candidat d’Unitat d’Aran e se convertís en president pedani d’Unha,…
-
Frederic Vergés Bartau
Frederic Vergés Bartau, neishec en Betren en an 1947. Fegura clau ena defensa e promocion dera lengua e cultura aranesa. De formacion mèstre e profesor d’aranés, dediquèc bona part dera sua vida professionau ara ensenhança e ara formacion deth professorat. En aguest encastre, siguec responsable deth reciclatge deth profesorat des escòles araneses entà consolidar er…
-
Lourdes Santacruz Alís
Lourdes Santacruz Alís neish ena Seu d’Urgell en an 1949. Mèstra de profession e de vocacion, escrivana remercable damb ua grana sòrta d’òbres en aranés e activista culturau. Arribèc ena Val d’Aran en 1970 entà exercir coma mèstra ena escòla publica d’Arres e, mès tard en Col·legi Juan March, en tot reincorporar-se ans dempús ara…
Istòria e memòria
-
Era Hèsta d’Aran: istòria d’un país e des sues institucions
Eth 17 de junh, Aran celebre era sua hèsta nacionau. Ua jornada mercada pes actes institucionaus, era processon enquia Mijaran, es tradicionaus pendons des terçons formen part dera memòria collectiva deth país. Enes darrèri ans era celebracion s’a dubèrt tanben a naui espacis culturaus e participatius, damb activitats coma er hestau TerSon, “Eth son dera…
-
Era dubertura des comunicacions en Aran a trauès dera Bonaigua e eth tunèl de Vielha
Pendent sègles, víuer en Aran significaue convíuer damb er isolament. Era particulara ubicacion geografica dera Val en vessant nòrd des Pirenèus, e entornejada per montanhes de dificil accès, hège qu’era connexion damb era rèsta de Catalunya e d’España siguesse especiuaments complèxa, sustot pendent er iuèrn, quan era nhèu podie deishar era Val incomunicada pendent setmanes…
-
Es origines deth sistèma electorau en Aran
Pendent sègles, Aran desvolopèc un sistèma pròpri e singular entara eleccion des sòns representants que refermèc era prigondor dera sua tradicion d’autogovèrn: era insaculacion. Aguest metòde, emplegat enquia ben entrat eth sègle XIX, consistie en introdusir es nòms des candidats en bosses o urnes barrades e sagerades, d’on se n’extrègen ar azard es cargues publics.…
-
Istòria deth Conselh Generau d’Aran: memòria d’autogovèrn e singularitat
Eth Conselh Generau d’Aran ei era institucion de govèrn pròpria dera Val d’Aran, un organ qu’encarne sègles de tradicion, identitat e autonomia en nòste territòri. A despièch de qu’aué en dia lo coneishem coma ua institucion modèrna, es sues arraïtz se remonten a ua longa istòria d’autogovèrn qu’a trauessat epòques de reconeishement, supression e restitucion…
-
Era fegura qu’assolic era literatura aranesa: Mn. Josèp Condò Sambeat
I a nòms que non apartien unicaments as libres, se non ara memòria collectiva d’un pòble. Fegures que, mès enlà deth sòn temps, ajuden a explicar qui èm e d’a on viem. Mn. Josèp Condò Sambeat (1867–1919) ei ua d’eres. Considerat eth gran poèta d’Aran, era sua òbra non sonque merquèc ua hita literària, se…
-
Eth Galin Reiau: un tribut que reconeishec er autogovèrn d’Aran
Ath long dera sua istòria, era Val d’Aran a sabut preservar ua identitat politica e sociau pròpria laguens contèxtes cambiants. Un des simbèus mès clars d’aguesta singularitat ei eth Galin Reiau, un tribut que pendent sègles representèc fòrça mès qu’ua obligacion fiscau: siguec era basa d’un pacte d’emparament, autonomia e reconeishença institucionau. Era origina deth…
-
Eth Tractat de Lies e Patzeries: patz, comèrç e cooperacion enes Pirenèus
Eth Tractat de Lies e Patzeries, signat eth 22 d’abriu de 1513 en Plan d’Arrem, (un plan de nauta montanha situat ena vertent francesa apròp deth pòrt de Portilhon, e qu’auie dejà ua longa foncion coma lòc neutre, a on se trapauen es representants des vals des dus costats des Pirenèus entà apariar e tractar…
-
Er armari des sies claus: memòria institucionau dera Val d’Aran
Entre es fòrça simbèus dera istòria aranesa, pògui son tan significatius coma er Armari des Sies Claus, protector des documents mès valuosi der autogovèrn d’Aran. Des deth sègle XIII, era Val d’Aran a compdat damb institucions pròpries que li autrejauen autonomia ena gestion des sòns ahèrs e ena defensa des sòns privilègis politics. Aguesta autonomia…
-
Eth Camin Reiau: memòria viua dera Val d’Aran
Eth Camin Reiau ei fòrça mès qu’un simple camin. Ei era columna vertebrau dera istòria aranesa, un hiu de tèrra caushigada que connècte pòbles e persones. Non ei sonque ua travèrsa, se non un testimòni dera istòria dera Val d’Aran. Non se coneish ua data exacta que mèrque “eth bastiment deth Camin Reiau” ena sua forma modèrna,…
-
Perqué celebram era Hèsta d’Aran?
Era Hèsta d’Aran ei era hèsta nacionau dera Val d’Aran, aguesta ei celebrada annauments eth 17 de junh d’ençà eth 1991. Aguesta data merque eth restabliment, dempús de sègle e miei, dera maxima institucion aranesa e deth sòn autogovèrn es arraïtzes deth quau vien pera concesion dera Querimònia en an 1313 peth rei Jaime II…
