Es hèires ramadères formen part dera istòria e dera vida vidanta des pòbles d’Aran de fòrça temps ençà. Pendent generacions, aguesti mercats sigueren un punt de trobada fondamentau entà ramadèrs, pagesi e comerciants de tot eth territòri, que s’amassauen entà crompar e véner bestiar, escambiar productes e mantier es relacions comerciaus damb es territòris vesins. Era sua celebracion ère estretaments ligada ath calendari agricòla e ramadèr, especiauments ara baishada deth bestiar des peisheus de montanha damb era arribada dera tardor.
Era prumèra referéncia documentau d’ua hèira ramadèra en Aran ei der an 1387, quan eth rei Joan I concedic ara vila de Vielha eth permís entà celebrar ua hèira annau de ueit dies pendent era setmana de Pentecòsta. En 1728, Felip V autorizèc era celebracion de dues hèires annaus e un mercat setmanau en caplòc aranes. Aguestes trobades sigueren importantes entath comèrç deth bestiar, damb era participacion de comerciants procedenti d’es d’andús costats des Pirenèus.
Es condicions geografiques e climatologiques d’Aran influiren tanben ena sua evollucion. En 1781, eth Conselh Generau d’Aran sollicitèc ath rei Carles III un cambi des dates des hèires, pr’amor qu’era nhèu dificultaue eth pas deth bestiar pes pòrts de montanha. Fin finau, en 1783, s’establic eth 13 d’octobre coma data de celebracion d’ua unica hèira en Vielha, ua data que se mantenguec ath long deth temps.
Era importància d’aguestes trobades s’estenie per tot eth territòri. Ua agenda de 1952, conservada en hons patrimoniau de Çò de Trinchèra de Salardú, recuelh hèires de bestiar en pòbles coma Canejan, Bausen, Vilac, Betlan, Arròs, Vila, Es Bòrdes, Bossòst, Les, Salardú e Vielha. En aguestes se comerciaue damb vaques, oelhes, crabes, shivaus, mules e porcèths, enter d’auti animaus.
Damb eth pas deth temps e es cambis ena economia aranesa, es hèires an perdut part dera sua foncion comerciau originau. Totun, encara se celèbren en Les, Salardú, Vielha e Bossòst, a on es mòstres de bestiar conviuen damb mercats, activitats tradicionaus e trobades populares. Aguesta evollucion a permetut mantier viu ua tradicion que mos apròpe ara vida des generacions passades e ara importància qu’era ramaderia a auut ena economia, eth paisatge e era memòria collectiva d’Aran.
