Era sostenibilitat a d’èster un des èishi centraus en desvolopament deth nòste territòri. Apostar per un Aran verd, resilient e comprometut damb eth miei ambient ei tanben apostar peth futur des nòsti joeni. GrĂ cies ar impuls deth govèrn d’UA en Conselh Generau dâAran e ath finançament europèu obtengut a trauĂŠs des hons Next Generation EU, aguesta vision se materialize damb projèctes concrèts coma era installacion de compostadors comunitaris enes escòles Sant Ròc de Bossòst e Garona de Vielha.
Eth compostatge escolar non sonque meilhore era gestion de residus organics enes centres educatius; tanben represente ua airina pedagogica fonamentau entĂ transmĂŠter valors de respècte ar entorn e cultura de sostenibilitat entre es mès joeni. Aguesta accion, introdusĂs un nau modèl d’aprendissatge a on er alumnat participe activaments en procès de separacion, transformacion e profitament des residus. Damb aguesta accion, se reafirme eth compromĂs damb era sostenibilitat e era transicion ecologica, en tot trabalhar amassa damb era Escòla Aranesa ena transmission des valors ambientaus.
Es compostadors plaçats son adaptats ar entorn escolar e permeten obtier compòst de nauta qualitat en pògui dies, en tot barrar eth cicle dera matèria organica laguens deth pròpri centre. En Vielha, inclĂşs s’incorpòren es rèstes generades en minjador escolar, en tot mostrar ua apòsta clara pera economia circulara.
Cau remarcar quâes residus organics mau gestionadi supausen un des principaus rèptes climatics deth present. Segontes era ONU, representen entre eth 8% e eth 10% des emissions globaus de gasi d’efècte ivernacle. A trauĂŠs deth compostatge, redusim aguestes emissions, esvitam er emplec de fertilizants quimics e recuperam nutrients de naut valor entath solèr.
Comprenem que bastir un modèl de desvolopament respectuĂłs damb er entorn comence pera educacion, e que sonque damb ua ciutadania formada e conscienta poderam afrontar es rèptes climatics deth present e deth futur. Apostam per politiques ambientaus ambicioses qu’intègren innovacion, pedagogia e compromĂs institucionau.
Trabalham entĂ quâAran sigue un exèmple de territòri sostenible, a on eth paisatge se soenhe des aules ençà a on cada accion compde ena luta contra eth cambi climatic. Aran, un territòri sostenible ambientau, economica e sociauments.
Era Hèsta dâAran ei era hèsta nacionau dera Val dâAran. Aguesta ei celebrada annauments dâençà deth 1991, eth 17 de junh. Aguesta data mèrque eth restabliment, dempĂşs d’un sègle e miei d’abollicion, dera maxima institucion aranesa e deth sòn autogovèrn, arraĂŻtz quĂŠ vien pera concession des drets istorics dera Querimònia en an 1313, autrejats peth rei Jaime II dâAragon.
Enes pròplèu linhes viatjaram dâaquera data ençà enquia auĂŠ entĂ entĂŠner era importĂ ncia dâaguesta commemoracion e mĂŠter en valor eth trabalh amiat a tèrme pes ciutadans e ciutadanes dâAran entĂ recuperar eth Conselh Generau dâAran.
Era Querimònia (1313), era carta magna dâAran
Era Val dâAran auec pendent era Edat Mejana un papèr important pera sua posicion geografica singulara. Ua singularitat balhada pera sua lengua pròpria, er aranès, pera posicion geografica coma zòna de termièra e posicion estrategica, atau coma pera orografia deth sòn territòri.
En an 1313 era Val dâAran sâincorporaue definitivaments ena Corona dâAragon jos eth regnat de Jaime II dâAragon. Eth rei autregèc as aranesi e araneses alavetz eth conjunt de privilègis e drets coneishudi coma “Era Querimòniaâ, considerada era vertadèra Carta Magna dâAran. Aguest document siguec concedic eth 23 dâagost de 1313 e permetec importantes excempcions economiques e totau autonomia ena gestion locau aranesa.
Dâalavetz ençà , es aranesi se governarien a trauĂŠs deth Conselh Generau dâAran medievau. Eth Conselh ère integrat per respresentants des subdivisions istoriques dâAran, es terçons. Aguesti representants èren escuelhudi pes comunautats locaus. Ath capdauant der autogovèrn aranĂŠs se trapaue era fegura deth Sindic dâAran. Aguest sistèma autrejaue a Aran ua notabla autonomia locau ena administracion de justĂcia, ena gestion de bens comunaus entre dâauti airaus, e tot jĂłs era sobirania dera Corona dâAragon.
Es drets adqueridi en 1313 sigueren confirmadi e ratificadi pes succesius monarques aragonesi e espanhòls, incudin es Reis Catolics e es Austries. Era Querimònia siguec ratificada per toti es reis enquia Fernando VII en sègle XIX. Aguest compromĂs pera autonomia aranesa permetec qu’es sòns abitants gaudissen des drets e privilètges pendent mès de cinc sègles.
Sègle XIX: era abollicion deth Conselh Generau dâAran
EntĂ començaments deth sègle XIX demorèren suprimides es vielhes institucions araneses. Er istoric Conselh Generau d’Aran siguec abollit oficiauments en 1834 jĂłs era regĂŠncia de Maria Cristina, en tot pèrder es privilètges autrejats en 1313.
Aguesta mesura hec quâera Val dâAran siguesse integrada administrativaments ena provĂncia de Lleida, en tot dissòler era organizacion territoriau pròpria dâAran, es terçons, e remplaçant-la per ua division municipau ordinĂ ria. Dâalaventz ençà , eth govèrn dera Val dâAran quedèc en mans des autoritats provicinaus e estataus.
Sense autogovèrn reconeishut es bailes aranesi seguiren eth son prètzhèt de forma volontĂ ria ena Junta d’Alcaldes, en tot trabalhar ena defensa dera identitat aranesa e es interèsi des aranesi e araneses. Es actes dâaguestes trobades daten deth 1838.
Sègle XX: era recuperacion der autogòvern aranÊs
Era restauracion dera democrĂ cia en Estat en 1975 dauric era pòrta ara recuperacion der autogovèrn. Pendent era transicion, en 1978, se creèc era associacion “Es Terçons” entĂ promòir e recuperar era identitat coma pòble e era autonomia aranesa.
Es trabalhs amiadi a tèrme per âEs Terçonsâ permetec qu’en Estatut dâAutonomia de Catalunya de 1979 sâincorporèsse ua disposicion especifica entĂ Aran.
“En el marc de la ConstituciĂł i del present Estatut seran reconegudes i actualitzades les peculiaritats històriques de l’organitzaciĂł administrativa interna de la Vall d’Aran.”
Disposicion addicionau prumèra dera Lei Organica 4/1979, de 18 de deseme, dâEstatut dâAutonomia de Catalunya
Aguest mandat estatutari assentèc era base legau que permeterie mès endeuant quâeth Parlament de Catalunya promulguèsse ua lei especifica entara Val dâAran.
Aguesta lei vedec era lum en an 1990. Eth parlament catalan aprovaue era Lei 16/1990, de regim especiau dera Val dâAran, que restaurèc formauments es institucions dâautogovèrn aranĂŠs abollides en sègle XIX e retornècpart des drèts e privilètges adqueridi en 1313 damb âEra Querimòniaâ.
Eth Conselh Generau dâAran se restablic amassa damb era fegura deth Sindic dâAran coma maxima autoritat aranesa. Era lei ath delĂ , definic es competĂŠncies pròpries dâAran en matèries coma era cultura, era lengua, era sanitat, eth territòri⌠eca. Atau coma eth finançament e relacions damb era Generalitat de Catalunya.
A començaments de 1991 se constitusissen es òrgans provisionaus e sâorganise eth procès electorau qu’eth 17 de junh de 1991 culminarie damb era celebracion des prumères eleccions democratiques entath Conselh Generau dâAran, en tot mercar era recuperacion efectiva dera maxima institucion aranesa 157 ans dempĂşs dera sua abollicion.
Es eleccions ath Conselh Generau dâAran recuperauen era divisiĂłn administrativa istorica des antics terçons esdevenguen es ciruncscripcions electoraus tad aguest procès electorau. En totau sâelegissen 13 conselhèrs.
Sedença deth Conselh Generau d’Aran ena actualitat.
Damb eth Conselh Generau dâAran restablit, se reprenie er autogovèrn que dataue deth 1313. Es ans posteriors, es disparièrs govèrns trabalharien entĂ reforçar aguest autogovèrn. En destaquen hites coma: era elevacion deth reconeishement dâAran coma âentitat territoriau singularaâ laguens de Catalunya en Estatut dâAutonomia de Catalunya de 2006 o era lei 1/2015, quâactualizaue eth regim especiau dâAran.
Aguesti prètzhèts sigueren possibles grĂ cies ath neishement dera Assocacion âEs Terçonsâ quâauie era volontat de recuperar era identitat coma pòble e era autonomia aranesa, e dâUnitat dâAran, que pendent decĂ des, sâa mantengut fidèu ar ideari des Terçons entar assolidament der autogovèrn aranĂŠs e eth desvolopament des sues institucions.
En aguesta edicion de Votzes dâAran volem rebrembar a Ana Maria TomĂĄs Palomeras, en tot remercar era importĂ ncia dera sua fegura e deth sòn prètzhèt, quâaportèc ua guardada de genre e interseccionau indispensabla enes politiques publiques e administracions araneses, en ua epòca a on es hemnes non acostumauen a tier cargues publics.
En aguest sens, volem dar a conĂŠisher e balhar visibilitat ara prumèra hemna damb responsabilitat politica dera istòria recenta aranesa que, dejĂ abantes dera arribada dera democrĂ cia, siguec designada alcaldesa deth municipi dâEs Bòrdes eth 22 de junhsèga de 1974. Responsabilitat quâassomic nauaments a compdar des prumères eleccions democratiques en 1979 a on siguec escuelhuda alcaldesa, e que dauric es pòrtes a cambiar eth panorama sociau e istoric en eth quĂŠ viuĂem.
Ana Maria, en sòn cargue dâalcaldesa dâEs Bòrdes, desiraue lheuar eth nivèu de vida deth sòn municipi, en tot promòir eth torisme ath viatge que persutaue ena contunhitat deth sector primari. Fomentèc era collaboracion de toti es vesins e vesies, a qui amassaue tot soent entĂ informar-les, e poder artĂŠnher atau es sòns objectius coma servidora publica.
Tenguec eth cargue de bailesa dâEs Bòrdes pendent es dues prumères legislatures democratiques enquiath 1987, enes quĂŠ se presentèc peth partit dâUnitat dâAran. Ath long dâaguestes dues legislatures trabalhèc entĂ mielhorar era vida des sòns vesins e vesies. Laguens des sòns prètzhèts i podem trapar eth bastiment des canoades de desaigĂźes municipaus e era amiada dâaigĂźes potables, era installacion dâun telefon public enes pòbles de BegĂłs e BenĂłs, e era reparacion e adequacion de camins vesiaus, comades e cabanes, e de carretères coma era dera Artiga de Lin. Tanben sâinstallèren contenedors de lordères en toti es pòbles deth municipi.
Ath delĂ deth trabalh e dedicacion en e peth sòn municipi, TomĂĄs siguec ua persona comprometuda damb Aran e es sòns drets istorics. Impulsora dera reinstauracion deth Conselh Generau dâAran en tot participar activaments enes amassades que sâamiauen a cap, a trauĂŠs des Terçons istorics, sustot deth Terçon dâIrissa, deth quĂŠ demanaue eth sòn reconeishement coma entitat jurĂdica-administratiua.
Dera madeisha Unitat dâAran volem barrar aguestes linhes en tot remercar era sua grana umanitat e era sua alegria encomanaira, mès sustot, era sua dedicacion e participacion en artĂŠnher e assolidar ua societat aranesa mès progressista e sociau.
“Para forzar una alternancia cabrĂa disponer antes de una alternativa limpia y sin mancha, de la que carece el PP, a tenor de su historial y de un futuro nutrido de numerosas causas judiciales”.
La polĂtica es la actividad que abarca la totalidad de la polis, es decir, del espacio compartido desde el municipio hasta el Estado. O de los Estados en comunidad como la UniĂłn Europea, que cuenta con el parlamento multinacional mĂĄs grande del mundo. En todos estos ĂĄmbitos, personas de distintas procedencias e ideologĂas dedican sus vidas al servicio de los demĂĄs, la mayorĂa de ellas sin remuneraciĂłn alguna.
Lo sabemos bien los que hemos tenido la fortuna de pasar por la escuela del municipalismo como concejales y alcaldes. Ăstos forman la verdadera fuerza viva de organizaciones como el Partido Socialista. Son presencia local y concreta de un proyecto basado en la mejora del dĂa a dĂa de la ciudadanĂa, especialmente de los mĂĄs vulnerables y, en fin, de la clase media y trabajadora, de aquellos que no tienen mĂĄs resortes para su prosperidad que la polĂtica.
Desde los tiempos de mayo del 68 suele proclamarse desde la izquierda que todo es polĂtica. MĂĄs bien es al revĂŠs: la polĂtica (la democracia) es la vida toda, en su plenitud colectiva, hacia la consecuciĂłn de un bien comĂşn superior. Porque, como escribĂa JosĂŠ Luis LĂłpez Aranguren: âla democracia no es un estatus en el que pueda un pueblo cĂłmodamente instalarseâ, sino que âes mĂĄs una aspiraciĂłn que una posesiĂłnâ.
Por eso, la corrupciĂłn es una quiebra tan dolorosa, porque afecta a la noble tarea que la polĂtica tiene encomendada. Precisamente, por ese motivo, la reivindicaciĂłn de la polĂtica y de lo pĂşblico es hoy mĂĄs necesaria que nunca, en unos momentos en que avanzan los movimientos antipolĂticos con una fuerte carga ideolĂłgica. Su concepciĂłn del mundo es excluyente y exclusivo, fuente de privilegios, de corrupciones y desigualdades.
Desde la polĂtica democrĂĄtica es necesario activar los mecanismos de transparencia y correcciĂłn, dando la cara y apartando de la vida pĂşblica a las personas sospechosas de corrupciĂłn, como ha hecho el presidente Pedro SĂĄnchez ante las Ăşltimas informaciones provenientes de la Guardia Civil. Un hecho que demuestra, ademĂĄs, la fortaleza del estado de derecho en nuestro paĂs. Desmiente, ademĂĄs, las acusaciones de la derecha contra este Gobierno como propulsor de un Estado dictatorial en el que ya no regirĂa la separaciĂłn de poderes, como paradĂłjicamente viene vociferando en sus numerosas plataformas pĂşblicas.
Al respecto, esta derecha es la misma que cuestiona la legitimidad de este Gobierno desde su inicio. ParadĂłjicamente, ahora su argumento muta para decir que ha perdido esa legitimidad (quĂŠ contradictorio) y debe convocar elecciones. Lo cierto es que la derecha las viene reclamando desde el principio de esta legislatura porque no ha digerido todavĂa que la mayorĂa de espaĂąoles rechaza la coaliciĂłn reaccionaria formada por el PP y VOX. Porque ante tal supuesto, cabrĂa cuestionar tambiĂŠn la legitimidad de los gobiernos del PP que, con el apoyo explĂcito o implĂcito de VOX, se sirven de sus mayorĂas parlamentarias para desmantelar el estado de bienestar en sus comunidades autĂłnomas. Y lo hacen con el objetivo de promover el odio a las minorĂas o la fobia a las lenguas cooficiales del Estado, atentando de forma clara contra nuestra convivencia constitucional.
Ahora, la derecha suma un nuevo argumento para pedir elecciones y sustraerse a su responsabilidad de presentar una mociĂłn de censura: el de la supuesta negaciĂłn a la alternancia democrĂĄtica por parte de la maligna y autoritaria izquierda, obviando que el Congreso es elegido por cuatro aĂąos en nuestro sistema constitucional. Para forzar una alternancia cabrĂa disponer antes de una alternativa limpia y sin mancha, de la que carece el PP, a tenor de su historial y de un futuro nutrido de numerosas causas judiciales.
Es el momento de la polĂtica, de la mejor polĂtica, honrada y decente, cuyo nuevo demos incluye una subjetividad feminista y liberadora, esa polĂtica que representa la mayorĂa de representantes y servidores pĂşblicos en todos sus ĂĄmbitos. Siempre con un proyecto de avances en derechos y en prosperidad, como viene haciendo el Gobierno progresista en los Ăşltimos siete aĂąos. Un proyecto desplegado a travĂŠs de la apuesta por las inversiones pĂşblicas y la protecciĂłn social, a travĂŠs de la generaciĂłn de empleo y de oportunidades.
Es el momento de la defensa de la democracia, cuyo principio definitorio es la igualdad. Una tarea infinita que, segĂşn Aranguren, requiere una autocrĂtica vigilante, sabiendo que la democracia âno es nada fĂĄcil de hacer durarâ, sobre todo en unos momentos de retrocesos sociales y civiles palmarios. Porque la democracia es âuna conquista ĂŠtico-polĂtica de cada dĂaâ, una voluntad moral que debemos liderar a conciencia. Y es que sin democracia no hay prosperidad ni libertad ni derechos, esos que nos quieren negar los nuevos defensores de una democracia en retirada.
Amador MarquĂŠs es diputado por Lleida y portavoz de Deporte del Grupo Parlamentario Socialista.
Eth principau objectiu deth projècte Ovihuec ei eth de bastir un bracahuec naturau ath torn deth pòble de Vilamòs, en tot adaptar es prètzhèts que desvolopauen es nòsti pairsÊnhers sus eth trabalh dera tèrra, des prats e des uarts, as auanci mecanics des nòsti tempsi. Ara ben, sense deishar de costat aqueth esperit de comunautat dera societat aranesa deth sègle passat.
Vista era evollucion quâan experimentat es nòsti bòsqui en aguestes darrères decades prâamor deth cambi deth sistèma socioeconomic quâamièc a un abandonament progressiu des bens comunaus e particulars, neish auĂŠ eth besonh imperiĂłs de tornar ad aqueth paisatge quâes nòsti vielhs modelèren ath torn des pòbles. Malurosaments, aguest paisatge non existĂs, sègues, espialhs e rominguères se nâan apoderat dâeth, causa que compòrte un naut risc dâincendis que pòden mĂŠter en perilh era vida des pòbles. Tot açò hè quâera administracion age de prĂŠner es mesures avientes entara preservacion dâaguest paisatge e des sòns pòbles, en tot velhar peth ben comun.
Ath delĂ , grĂ cies as trabalhs forestaus iniciadi aguesta darrèra tardoada, podem apreciar dejĂ un nau paisatge que rebrembe eth de fòrça ans entĂ darrèr a on se i reconeishen es nòsti vesins e vesies de mès edat. Ei un gòi veir aqueres tèrres semiades de truhes, orment o milhòc, e aqueri prats ben dalhadi, sense ua guinça e ben pientadi, quâara sajam de recuperar.
Ăò que mès merite eth territòri ei que lo soenhem, lo trabalhem e non lo abandonem. Damb aguesta fin, creigui quâaguest projècte quâarrinque en Vilamòs coma ua pròva pilòt, poirie èster tengut per fòrça dâauti municipis aranesi.
Es trabalhs de desforestaciĂłn que sâan amiat a tèrme, an estat executadi en proprietats privades. Ara fin de non deishar possar un aute còp era vegetacion, sâa plaçat eth ramat de 130 caps enter oelhes e crabes, entĂ que i peishen e atau mantenguec sense espies.
Eth mèn desir ei poder veir un ramat comunitari sociau e economicaments viable, un pòble a on eth sòn entorn sigue conservat e quâaguest jamès desbrembe ath Vilamòs que mos deishèren aqueri quâauĂŠ ja non i son.
Ovihuec, non hèr cap tipe de competÊncia damb eth mon dera pagesia e era ramaderia, se non que, aguest projècte tanben vò demostrar era importà ncia dera ramaderia extensiva. Entad açò cau obtier ua sèrie de donades e investigadors que mos poguen balhar es esturments entà rebater quinsevolh controvèrsia que poguen argumentar aqueri que defenen era tèrra sense hèr-ne cap tipe de gestion ne èster coneishedors deth territòri ne era sua realitat e besonhs.
Auem dâèster capables dâinnovar damb aguest tipe de projèctes que permeten diversificar era economia, anar de cap a un modèl territoriau sostenible e poder èster mès resilients ath cambi climatic. Ovihuec ei ua realitat arraĂŻtzada, quâaurie deconvertir-se en un polit vergèr, plen dâesperança, futur e conviccion de trabalh dera tèrra.
Mientras dure la guerra d’Alejandro Amenabar. Un film que mos retorne a un des moments mès mercadi dera istòria recenta d’EspaĂąa, er estiu de 1936.
A trauĂŠs deth punt d’enguarda deth celèbre escrivan Miguel de Unamuno, era pellicula explòre eth malaisit horcadĂs morau d’un òme enfrontat ara violĂŠncia e ath fanatisme. Aguest, ve coma es sues idies e conviccions se meten a pròva, quan eth caòs politic menace damb capvirar ath paĂs e restringir era sua libertat.
Ua reflexion prigonda sus eth compromĂs, eth dubte e era responsabilitat en tempsi de guèrra, que convide a repensar coma es decisions individuaus pòden mercar eth cors dera istòria collectiva.
Joan Nart Garcia, neishut en Vielha eth 21 de gèr de 1950, estudièc eth bachilherat ena Escòla des Frares de Vielha e corsèc era carrèra de ciÊncies quimiques en Madrid, en tot exercir de mèstre ena Escòla Joan March de Vielha enes ans 70.
Ena etapa predemocratica siguec escuelhut per aclamacion President dera Associacion de Vesins Es Terçons eth 22 de seteme de 1978. Damb lèu totes es cases dera Val dâAran presents, Es Terçons neishec damb era volontat e ideari basic de recuperar era identitat coma pòble e era autonomia aranesa, en tot instar ara Assemblada de Parlamentaris de Catalunya, que redigie en aquera ĂŠpoca eth nau Estatut, dâinclodir-ne er hèt diferenciau aranĂŠs. En aguest sens, entre es foncions quâamièc a tèrme era associacion en destaquen eth trabalh ena inclosion en Estatut de Catalunya der hèt diferenciau aranĂŠs entĂ recuperar es institucions pròpries de govèrn, en reparar eth deficit istoric sanitari dâAran, ena planificacion urbanistica e en arturar eth plan detzenau forestau. Tanben acordèren participar enes prumères eleccions democratiques jos eth nòm dâUnitat dâAran, que recuelhec en sòn programa electorau er ideari e eresperit de âEs Terçonsâ. Ei de besonh remercar eth papèr e eth trabalh que Nart, e dâautes fegures araneses, realizèren.
Joan Nart, dotat dâua grana conciĂŠncia sociau e dâua preocupacion peth desvolopament ordenat deth paĂs, tanben prebotgèc fòrça especiuaments era redaccion des Normes SubsidĂ ries de Planejament dera Val dâAran, a trauĂŠs deth sòn cargue coma còsso der Ajuntament de Vielha e Mijaran es dues prumères legislatures democratiques.
Aguest hèt dotèc ath territòri dâun Plan Director que regule es ahèrs urbanistics damb era participacion reau e efectiva de toti es sectors e agents sociaus.
Membre fundador deth partit Unitat dâAran, siguec escuelhut President deth madeish en 1èr Congrès dera formacion politica eth 17 de noveme de 1991 e ratificat un còp mès coma President en 2au Congrès er 11 de deseme de 1999, cargue quâostentèc enquiath 10 dâabriu de 2004.
Era sua trajectòria politica en Unitat dâAran se concretèc en tot ostentar eth cargue de 1èr Tinent dâAlcalde en Ajuntament de Vielha e Mijaran de 1979 a 1987. Tanben siguec President deth Conselh Comarcau de Montanha dera Val dâAran, en tot èster qui prebotgèc eth projècte de potenciacion e proteccion dera lengua aranesa.
Coma President deth Conselh Comarcau de Montanha, en octubre de 1983 e pendent era visita deth President dera Generalitat de Catalunya, manifestèc âPorquĂŠ, Sr. President, y este hecho aĂşn no ha sido comprendido por las altas instancias de su Gobierno, la Junta de Alcaldes y los Consistorios araneses Ăşnicos representantes democrĂĄticos en esos momentos, tenĂan sobre sus conciencias la sagrada obligaciĂłn de dejar claro ante la historia, una vez mĂĄs, la inquebrantable voluntad de los araneses de recuperar sus derechos libertades e Instituciones de Gobierno, como expresiĂłn de su propia existencia y dignidad en clara similitud con la actitud de los parlamentarios catalanes que promovieron la reinstauraciĂłn de la Generalitat Provisional, aun antes de que fuera aprobada la propia ConstituciĂłn EspaĂąola, que debĂa de amparar sus derechosâ.
Eth mon cambie de direccion. Es combustibles fòssils, protagonistes dera istòria energetica deth darrèr sègle, an data de caducitat. Euròpa mèrque eth pas entĂ ua transicion energetica que priorize era sostenibilitat, era independĂŠncia e era justĂcia climatica. En aguest contèxte, eth govèrn d’Unitat d’Aran en Conselh Generau d’Aran ven d’aprovar ua normativa que regule era installacion de captadors solars entĂ autoconsum en tot eth territòri.
Coma responsa ara crisi climatica globau, es politiques europèes e nacionaus s’alinhen entĂ redusir drasticaments er emplec de combustibles fòssils e accelerar era transicion a hònts d’energia renovabla. Er objectiu ei clar: artĂŠnher era neutralitat climatica en 2050 e redusir, d’auĂŠ enquiath 2030, aumens un 55âŻ% des emissions de gasi d’efècte dâivernacle respècte as nivèus de 1990.
Era Union Europèa a establit ua huelha de rota ambiciosa que refortilhe eth pacte per ua energia neta, accessibla e segura. Aguestes estratègies non sonque cerquen mitigar eth cambi climatic, se non tanben aumentar era independÊncia energetica des Estats membre e fomentar ua economia mès sostenibla e competitiva.
EspaĂąa, pera sua part, tanben a encetat eth camin a un modèl energetic mès net. Eth Plan Nacionau Integrat d’Energia e Clima 2023-2030 (PNIEC) establĂs objectius ambiciosi: un 81âŻ% d’energia renovabla ena generacion electrica entĂ 2030, ua reduccion deth 32âŻ% enes emissions de gasi d’efècte dâivernacle respècte a 1990 e ua disminucion deth 50âŻ% ena dependĂŠncia energetica exteriora. Es recorsi renovables an un especiau potenciau en paĂs, especiuaments era energia solar e era eolica. Aguesti, convertissen aguesta transicion en ua oportunitat reau de creishement economic, coesion territoriau e generacion d’emplec de qualitat.
En aguest sens, eth Conselh Generau dâAran a aprovat ua modificacion normativa que permeterĂ as ajuntaments concedir licĂŠncies entara installacion de plaques solars enes municipis qu’encara non compdauen damb aguest marc regulador. Aguesta mesura non sonque respon a un besonh energetic urgent, se non que tanben garantĂs eth respècte peth paissatge tradicionau aranĂŠs, un valor patrimoniau que se presèrve damb critèris tecnics e estetics plan definidi.
Atau e coma soslinhèc era sindica d’Aran e secretĂ ria generau dâUnitat dâAran, Maria VergĂŠs, aguesta actualizacion urbanistica represente ua apòsta fèrma damb eth dret dera ciutadania a accedir a energies renovables en sòn pròpri territòri. Damb aguesta nòrma se vò facilitar era incorporacion dâaguestes energies, com er autoconsum solar, sense renonciar ara proteccion deth paissatge aranĂŠs ne ath respècte peth nòste patrimòni arquitectonic.
MĂŠs enlĂ dâaguesta naua regulacion, eth projècte BOSCARAN, impulsat peth govèrn dâUnitat dâAran en Conselh Generau dâAran, damb era implicacion dera mĂ ger part d’ajuntaments deth territòri e en collaboracion damb eth Centre de SciĂŠncia e Tecnologia Forestau de Catalonha (CTFC), ei un exemple clar de com eth territòri pòt contribusir activaments ara transicion energetica.
Cau remercar qu’aguest projècte, finançat damb ua ajuda deth Ministèri entara Transicion Ecologica e Rèpte Demografic, promò er emplec dera biomassa coma alternativa ath gas e ath gasòli, fomente era gestion forestau sostenibla e active ua economia circulara basada enes recorsi locaus. A miei termini, era biomassa forestau se presente coma ua sollucion eficaça entĂ corbir es besonhs energetics dera Val, en tot redusir era sua dependĂŠncia de combustibles fòssils e importacions.
Era transicion energetica en Aran non se limite sonque ath profitament dera biomassa e era energia solar, senon que tanben platenge naui sistèmes energetics innovadors com era geotermia e district heatings.
Concretaments, en caplòc d’Aran, Vielha, se trabalhe ena implantacion d’aguest sistèma de district heating and cooling qu’ei capdauantèr en territòri e represente un modèl a seguir. RedusĂs era peada de carbòni e era dependĂŠncia d’energies fòssils e tanben melhore era eficiĂŠncia energetica e contribusis a ua economia locau mès autonòma. Se tracte d’un hilat urban de heired e calor que combine era geotermia damb d’auti recorsi renovables entĂ climatizar equipaments publics.
Era Val dâAran demòstre quâera transicion energetica ei ua realitat locau, tangibla, que se bastĂs pas a pas deth territòri estant. Era desconnexion deth gas fòssil, mercat pera Union Europèa, ei ua oportunitat entĂ redefinir eth nòste modèl de desvolopament territoriau, economic e sociau e enfortir es nòsti recorsi energetics e auançar de cap a un futur mès net, just e resilient.
Eth govèrn deth Conselh Generau dâAran auance en sòn compromĂs damb eth benèster des persones en encastre sociau e sanitari. Un esfòrç que va mès enlĂ de naues infrastructures e que priorize melhorar es servicis e era sua aufèrta, agilizar procèssi e assegurar er accès a drets fonamentaus coma era salut e era atencion ara dependĂŠncia.
Eth nòste sistèma de salut e servicis sociaus s’assolide damb projèctes coma era remodelacion e ampliacion der Espitau Val dâAran, damb es fases 0 e 1 deth projècte executiu activades, e era implantacion deth Servici d’Atencion DomiciliĂ ria (SAeD) o er espaci d’atencion comunitĂ ria especializada En Familha.
Per çò que tanh ath projècte de remodelacion der Espitau Val dâAran, non sonque se contèmple era naua bastissa, se non tanben eth renauiment integrau der actuau. Atau madeish ei de besonh aplicar politiques entĂ fidelizar professionaus sanitaris en territòri e melhorar eth finançament en aguest airau, en tot arreconĂŠisher es especificitats e besonhs deth territòri.
Atau madeish, s’a iniciat eth procès entĂ ampliar es competĂŠncies en servicis sociaus, çò que mos permeterĂ gestionar dirèctaments, enter d’autes causes, es declaracions de discapacitacion e dependĂŠncia. Hèt que represente un gran pas entĂ redusir es tempsi de demora e aufrir ua atencion mès proxima, agila e adaptada as besonhs dera nòsta populacion en tot mĂŠter as persones en centre des politiques.
En definitiva, s’apòste per un Aran qu’auance damb ua vision de futur: un territòri a on vĂuer non sigue un privilègi, se non un dret, e era salut e eth benèster siguen garantizadi a toti es ciutadans e ciutadanes.
Eth “Manifèst deth Conselh Generau Provisionau dera Val d’Aran” ei un document istoric que simbolize eth desir de recuperacion der autogovèrn e dera identitat pròpria dera Val d’Aran.
Eth Conselh Generau d’Aran, recuperat en 1991 damb era Llei 16/1990, represente era institucion d’autogovèrn dera Val d’Aran. Aguesta institucion ei formada per 13 conselhèrs elegidi cada quate ans enes sies circonscripcions tradicionaus , es terçons.
Eth Manifèst deth Conselh Generau Provisionau ei considerat un document politic e institucionau clau ena istòria recenta dera Val d’Aran, ja que represente era voluntat collectiva de recuperar e consolidar un autogovèrn pròpri.
